niedziela, 14 lutego 2016

CZASOWNIKI REGULARNE ZAKOŃCZONE NA -AR

Witajcie. Dziś czas na odrobinę gramatyki. Chciałam poruszyć kwestię czasowników. Oczywiście tych, które możecie znaleźć zarówno w języku hiszpańskim, jak i portugalskim. Dokładnie mam zamiar poruszyć kwestię czasowników regularnych zakończonych na -AR. Ci z Was, którzy uczą się lub znają język hiszpański lub portugalski zapewne wiedzą już dobrze o ich istnieniu. Tym, którzy zaczynają przygodę z tymi językami lub dopiero to planują z pewnością te informacje mogą się przydać.

Zarówno w języku hiszpańskim, jak i portugalskim występują trzy koniugacje czasowników regularnych. Oprócz nich są też oczywiście czasowniki nieregularne (o nich szerzej w kolejnych wpisach).

I koniugacja to czasowniki zakończone na -AR  
II koniugacja to czasowniki zakończone na -ER  
III koniugacja to czasowniki zakończone na -IR  

W przypadku każdej z tych grup istnieją pewne podstawowe zasady. Wystarczy je poznać, by odmienić czasowniki i nie zrobić błędów. Dziś chcę się skupić na pierwszej koniugacji czyli czasownikach zakończonych na -AR i na czasie teraźniejszym.


Język hiszpański

Verbos - czasowniki

Zanim omówię zasady, które obowiązują w przypadku odmiany czasowników chcę przybliżyć Wam czas teraźniejszy - presente de indicativo.

Czas presente de indicativo to czas prosty. Używamy go, gdy mówimy:

- o czymś niezmiennym i prawdach ogólnych
- o definicjach i instrukcjach
- o nawykach i czynnościach, które się powtarzają
- o czynności, która odbywa się dokładnie w momencie, gdy o niej mówimy
- o czynnościach przyszłych - zaplanowanych

Przykłady czasowników regularnych zakończonych na -ar. 

- cantar  - śpiewać
- estudiar - uczyć się
- buscar - szukać
- hablar - mówić
- limpiar- sprzątać

Czas teraźniejszy - presente de indicativo tworzy się poprzez dodanie odpowiedniej końcówki do rdzenia czasownika (otrzymujemy go poprzez "odcięcie" końcówki bezokolicznika czyli -ar, -ir lub -er. W tym wypadku -ar).

W przypadku czasownika "cantar" tym rdzeniem będzie "cant-".


CANTAR
HABLAR
LIMPIAR
yo
cant-o
habl-o
limpi-o
tú
cant-as
habl-as
limpi-as
él / ella / usted
cant-a
habl-a
limpi-a
Nosotros/ -as
cant-amos
habl-amos
limpi-amos
Vosotros/ -as
cant-áis
habl-áis
limpi-áis
Ellos / ellas/ ustedes

cant-an

habl-an

limpi-an

Przykłady:

Eliza canta en la iglesia. - Eliza śpiewa w kościele.
Ellos hablan con padres. - Oni rozmawiają z rodzicami.
Robert limpia su casa. - Robert sprząta swoje mieszkanie.
La Tierra es redonda. - Ziemia jest okrągła.
Yo hablo ingles. - Mówię po angielsku.

Jeszcze film, który może pomóc (jest o wszystkich trzech grupach).



Źródło: youtube.com

Język portugalski

Verbos - czasowniki


Zanim omówię zasady odmiany czasowników regularnych w czasie teraźniejszym chcę omówić właśnie ten czas - presente do indicativo.

Presente do indicativo podobnie, jak jego hiszpańskiego odpowiednika - presente de indicativo używamy, gdy mówimy:

- o czynnościach stałych, powtarzających się
- o rzeczach, które odbywają się w momencie mówienia
- o niedalekiej, zaplanowanej przyszłości
- prawdach ogólnych

Przykłady czasowników zakończonych na -ar:

- falar - mówić
- amar - kochać
- morar - mieszkać

- esperar - czekać
- pagar - płacić

Czas teraźniejszy - presente do indicativo tworzy się podobnie, jak w języku hiszpańskim poprzez dodanie odpowiedniej końcówki do rdzenia czasownika (otrzymujemy go poprzez "odcięcie" końcówki bezokolicznika czyli -ar).

Przykładowo tym rdzeniem w przypadku czasownika "amar" będzie "am-".


AMAR
FALAR
MORAR
eu
am-o
fal-o
mor-o
tu
am-as
fal-as
mor-as
ele / ela / você
am-a
fal-a
mor-a
nós
am-amos
fal-amos
mor-amos
vós
am-ais
fal-ais
mor-ais
Eles/ elas/ vocês

am-am

fal-am

mor-am


Przykłady:

Iza fala espanhol. - Iza mówi po hiszpańsku.
Eles moram em Lisboa. - Oni mieszkają w Lizbonie.
Tu amas tu gato. - Kochasz swojego kota.
A Terra é redonda. - Ziemia jest okrągła.


I jeszcze film, który może pomóc.



Źródło: youtube.com


sobota, 13 lutego 2016

MEU FADO

Kiedyś przeczytałam o Portugalii, że to kraj dziwny, w którym melancholia miesza się z radością. Bez wątpienia w tych słowach jest ziarno prawdy. Pasują do Portugalii, ale być może nawet bardziej do portugalskiej muzyki narodowej - fado.  

fado - los, przeznaczenie

Między tym krajem i tą muzyką jest wiele podobieństw. Jedno i drugie miało lepsze i gorsze dni. Ich historie się wzajemnie przenikają i uzupełniają. Dzięki fado poznajemy lepiej Lizbonę i całą Portugalię. Możemy dowiedzieć się jakie zmiany w nich zachodziły na przestrzeni zwłaszcza ostatnich kilkudziesięciu lat.

W fado zaklęta jest nie tylko portugalska historia, ale i portugalska dusza, tak jak ona pełna namiętności, pasji, miłości, radości, smutku i tęsknoty. Tęsknoty za tym, co odległe, utracone, nieznane. Fado to dusza Portugalii.

saudades - tęsknota
amor - miłość
tristeza - smutek
alma - dusza
alegria - radość



Fado ma brazylijskie korzenie. W Portugalii na dobre zadomowiło się dopiero w XIX wieku. Jego początki to afro-brazylijskie pieśni taneczne, które ewoluowały tworząc to, czym fado jest dziś. Rodziło się w biednych zaułkach Lizbony. Szczególne znaczenie odegrała w tym procesie najstarsza dzielnica portugalskiej stolicy - Alfama. To w tutejszych tawernach rodziła się ta liryczna pieśń, która w 2011 roku została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa ludzkości UNESCO. 

barrio - dzielnica

Drugim takim miejscem obok Alfamy, które odegrało znaczącą rolę była Mouraria. Równie stara dzielnica związana z kilkoma ikonami fado. W sposób szczególny z pierwszą z nich - A Severą, a dokładnie Marią Severą Onofrianą. Ta była niegdyś prostytutka jest pierwszą kobietą, która rozsławiła fado. Artystka zmarła na gruźlicę w listopadzie 1846. Miała zaledwie 26 lat. Miała krótkie, ale barwne życie. A jej nagła śmierć sprawiła, że sama stała się tematem pieśni.

Do dziś w Lizbonie jest dom w którym Severa mieszkała. Nie da się tego miejsca nie zauważyć. Na budynku znajduje się tablica informacyjna, a przed nim ułożono z kostki napis "casa da Severa". 

casa - dom
cantar - śpiewać





Kilka słów z powyższego utworu:

sentido - zmysł
voz - głos
ausente - jaskrawy, nieobecny, wspaniały
trinar - śpiewać
noite - noc, wieczór
morrer - umierać

Fado to rodzaj poezji śpiewanej. Śpiewa zazwyczaj jedna osoba (kobieta lub mężczyzna), przy akompaniamencie dwóch gitar: hiszpańskiej i portugalskiej. To właśnie ten drugi, przypominający kształtem serce lub gruszkę 12-strunowy instrument nadaje fado charakteru.

 guitarra - gitara


corda - struna

Początkowo udział gitar był niewielki wręcz symboliczny. Z czasem to się zmieniło. Współcześnie te instrumenty towarzyszą artyście praktycznie przez cały występ. Swój udział miała w tym inna ikona fado - Amalia Rodrigues, która bywa nazywana portugalską Edith Piaf i królową fado. Amalia zaczęła śpiewać inaczej, otworzyła fado szeroko na poezję i na świat.  
Amalia wychowała się w biednej dzielnicy. Początkowo zarabiała na życie sprzedając na ulicy cytrusy i warzywa. Pewnego dnia los się do niej uśmiechnął. Zaczęła żyć z fado i zrobiła oszałamiającą karierę. Była uwielbiana nie tylko przez Portugalczyków. Ceniono ją za naturalność, talent i głos. Po jej śmierci cały kraj był pogrążony w żałobie.






Casa do fado - to miejsce, zwykle bar, restauracja w których można nie tylko usłyszeć, ale i nauczyć się fado. To tradycja przekazywana ustnie. Starsi fadiści uczą tych młodszych. Tak, jak kiedyś tak i dziś poznaje się je w barach i na ulicy. 

rua - ulica
avenida - aleja
pista - droga
beco - uliczka, zaułek, aleja

Kolejna ikona to Mariza. Ta fadistka urodziła się w Mozambiku, ale jako dziecko przeprowadziła się do Lizbony, a dokładnie do barrio Mouraria. Usłyszeć można ją nie tylko w stolicy. Mariza jest jedną z największych ambasadorek fado na świecie. Występowała kilka razy także w Polsce. 





Dzięki artystom takim, jak Mariza fado bez wątpienia nie da o sobie zapomnieć. Wręcz przeciwnie. Choć to jeszcze kilka dekad temu nie było takie pewne. Gdy Portugalia pogrążyła się w mroku dyktatury początkowo rządzący bali się tych pieśni. Do tego stopnia, że były cenzurowane. Z czasem stały się instrumentem reżimowej propagandy. Po rewolucji los fado w związku z tym był niepewny. Zniknęło z ulic, skwerów i tawern. Po latach zaczęło wracać do łask i sukcesywnie umacnia swoją pozycję. Ta popularna kiedyś wśród tak zwanego marginesu społecznego pieśń dziś podbija światowe salony. A w Lizbonie... W Lizbonie dosłownie unosi się w powietrzu. Miesza się z zapachem oceanu, grillowanych sardynek i owoców morza. Jest dźwiękiem tego miasta.

Fado powstaje też nad Wisłą. Nie wiem, jak Wam się podoba, ale ja słucham go z przyjemnością. João de Sousa i zespół Fado Polaco. Posłuchajcie!!!






Źródłem zamieszczonych nagrań video jest: youtube.com
Zdjęcia: archiwum prywatne



sobota, 6 lutego 2016

OWOCE I WARZYWA - ZWROTY I SŁOWNICTWO - HISZPAŃSKI




Mój poprzedni wpis był swoistego rodzaju e-wycieczką po najsłynniejszym barcelońskim targu - La Boqueria i okazją, by przybliżyć Wam słownictwo związane z żywnością. Znalazły się tam różne rodzaje mięs, ryb i owoców morza. Teraz pozostając jeszcze w temacie żywności (do którego na pewno nie raz wrócę) chciałam przedstawić Wam to, co bliższe weganom, fruktanom i wegetarianom. Czas na owoce i warzywa. 



los alimentos - żywność
las verduras - warzywa
la fruta - owoc, owoce
los cíitricos - cytrusy
los tubérculos - bulwy

la haba
bób
el guisante
groch
la endibia
cykoria
la zanahoria
marchew
el maíz
kukurydza
el apio
seler naciowy
la col de bruselas
brukselka
la espinaca
szpinak
la col
kapusta
la lechuga
sałata
el colinado
kalarepa
el perejil
pietruszka
la coliflor
kalafior
la patata
ziemniak
el pimiento
papryka
la cebolla
cebula
el puerro
por
el ajo
czosnek
el calabacin
cukinia
el tomate
pomidor
el boniato
batat
la berenjena
bakłażan
la calabaza
dynia
el pepino
ogórek
el apionabo
seler korzeniowy

 A teraz kilka dodatkowych słów, zwrotów i zdań.

la hoja - liść
el tallo - łodyga
el centro - środek
biológico - biologiczny
un kilo - kilogram
el precio - cena
el mercado - targ
picante - pikantny
amargo - gorzki
firme - jędrny
congelado - mrożony
la pulpa -miąższ
crudo - surowy
la mitad - połowa
comprar - kupować
vender - sprzedawać

Un kilo de patatas, por favor. - Kilogram ziemniaków, poproszę.

Me da un kilo de patatas, por favor. - Poproszę kilogram ziemniaków (dosłownie: proszę mi dać kilogram ziemniaków).

Compro la berenjena al mitad del precio. - Kupuję bakłażana za połowę ceny.

A teraz film oczywiście o warzywach, który może pomóc w nauce nowego słownictwa. Pojawią się tu słówka, które znajdziecie powyżej i kilka, których w tabeli nie było. 



                                          Źródło: yotube.com

Mam nadzieję, że hiszpański świat warzyw nie jest już dla Was tajemnicą. To teraz najwyższy czas, by poznać owoce. Na początek kilka ważnych słówek:

la fruta con hueso - owoce pestkowe
las bayas - owoce jagodowe
los melones - melony
la cesta de fruta - kosz owoców
la fruta de temporada - owoc sezonowy

la naranja
pomarańcza
la mandarina
mandarynka
el melocotón
brzoskwinia
la nectarina
nektarynka
el aquacate
awokado
la fresca
truskawka
la lima
limonka
el limón
cytryna
la ciruela
śliwka
la manzana
jabłko
el cereza
czereśnia
el albaricoque
morela
la pera
gruszka
la mora
jeżyna
la frambuesa
malina
la grosella
czerwona porzeczka
el grosella negra / blanca
czarna porzeczka/ biała porzeczka
el grosella espinosa
agrest
la uva / las uvas
winogrona
el mango
mango
la papya
papaja
el hugo
figa
la granada
granat
el plátano
banan
el kiwi
kiwi



A teraz filmy, które mam nadzieję pomogą Wam z tym nowym słownictwem. Wcześniej jednak jeszcze kilka przydatnych słówek.

duro - twardy
verde - zielony
blando - miękki
maduro - dojrzały
entero - cały
podrido - zgniły
dulce - słodki
sin pepitas - bezpestkowy
jugoso - soczysty
fresco - kruchy



                                          Żródło: youtube.com
                                               Źródło: youtube.com

W filmach pojawiło się kilka nowych słówek m.in. liczne orzechy. Ja jeszcze do tematu orzechów wrócę dlatego teraz nie będę o nich pisała. Na pewno zwróciliście uwagę na to, że niektóre owoce mają inne nazwy lub dwie różne. Wynika to z tego, że część z nich jest typowa dla języka hiszpańskiego, którego używa się w Europie, a część jest używana przez osoby, mieszkające na terenie Ameryki Południowej. Te różnice na pewno będę omawiała przy okazji kolejnych wpisów. Warto jednak o tym pamiętać, że takie różnice w przypadku niektórych słów występują.

By nie było zbyt poważnie na koniec - bez obaw tylko tego wpisu - odrobina muzyki. Oczywiście o jedzeniu :) "A mi me gustan las hamburguesas" czyli uwielbiam hamburgery. Jak już pośpiewacie spróbujcie poszukać słów, które pojawiły się w tym i poprzednim wpisie. Powodzenia!


                                            Źródło: youtube.com